Garam Klorida Tak Larut, Ingat PAH: Nota Ringkas Kimia Tingkatan 4

Untuk Kimia SPM, semua garam klorida larut dalam air kecuali tiga, dan ketiga-tiganya mudah diingat dengan singkatan PAH: plumbum(II) klorida, PbCl₂, argentum klorida, AgCl, dan merkuri(I) klorida, Hg₂Cl₂. Garam klorida lain, contohnya kalsium klorida, CaCl₂, larut dalam air. Tip ini dikongsi semasa latihan soalan objektif dalam Kelas LIVE Aster Edu, dan ia sangat membantu apabila soalan meminta anda meramalkan pembentukan mendakan.

Konsep ringkas

Topik ini terletak dalam Bab 6, Asid, Bes dan Garam, di bawah subtopik Penyediaan Garam, iaitu bahagian yang mengelaskan garam kepada garam terlarutkan dan garam tak terlarutkan.

Garam klorida ialah garam yang mengandungi ion klorida, Cl⁻, contohnya natrium klorida (NaCl), magnesium klorida (MgCl₂), zink klorida (ZnCl₂) dan kalsium klorida (CaCl₂). Garam-garam ini larut dalam air dan membentuk larutan. Dalam skop SPM, hanya tiga kation yang membentuk garam klorida tak terlarutkan, iaitu Pb²⁺, Ag⁺ dan Hg₂²⁺:

Kenapa P istimewa? Keterlarutan PbCl₂ dalam air bertambah kira-kira tiga kali ganda apabila air dipanaskan dari suhu bilik hingga mendidih, manakala keterlarutan AgCl dan Hg₂Cl₂ kekal sangat kecil. Apabila larutan panas itu disejukkan, hablur PbCl₂ terbentuk semula. Ciri ini membolehkan PbCl₂ dibezakan daripada AgCl dan Hg₂Cl₂.

Kenapa H ditulis Hg₂Cl₂? Dalam kelas, H disebut secara ringkas sebagai "HgCl", iaitu nisbah paling ringkas bagi sebatian ini. Formula sebenarnya ialah Hg₂Cl₂ kerana ion merkuri(I) tidak wujud sebagai Hg⁺ yang tunggal. Dua atom merkuri terikat bersama sebagai ion Hg₂²⁺, dan ion ini memerlukan dua ion Cl⁻. Berhati-hati dengan merkuri(II) klorida, HgCl₂, kerana sebatian ini larut dalam air dan bukan sebahagian daripada PAH.

Cara menjawab soalan SPM

Soalan tentang garam klorida biasanya meminta anda memilih garam yang tidak larut, meramal sama ada mendakan terbentuk apabila dua larutan dicampur, atau memilih kaedah penyediaan garam. Gunakan langkah berikut:

1. Kenal pasti garam klorida dalam pilihan atau hasil tindak balas, kemudian lihat kationnya.
2. Semak senarai PAH. Jika kationnya Pb²⁺, Ag⁺ atau Hg₂²⁺, garam itu tidak larut dan terbentuk sebagai mendakan. Jika bukan, garam itu larut.
3. Semak hasil yang satu lagi. Semua garam nitrat, natrium, kalium dan ammonium larut, jadi hasil seperti NaNO₃ kekal sebagai larutan.
4. Padankan dengan kaedah penyediaan. Garam tak terlarutkan seperti AgCl disediakan melalui tindak balas penguraian ganda dua, contohnya Ag⁺(ak) + Cl⁻(ak) → AgCl(p). Garam terlarutkan seperti CaCl₂ disediakan melalui tindak balas asid hidroklorik dengan bes, logam atau karbonat logam, contohnya kalsium karbonat.

Contohnya, jika soalan bertanya pasangan larutan yang menghasilkan mendakan putih apabila dicampur, pilih pasangan yang membekalkan Pb²⁺, Ag⁺ atau Hg₂²⁺ bersama ion Cl⁻, seperti larutan argentum nitrat dengan larutan kalium klorida. Pilihan salah biasanya melibatkan garam klorida yang larut seperti CaCl₂, MgCl₂ atau ZnCl₂. Satu lagi perangkap ialah garam plumbum atau argentum yang lain, seperti plumbum(II) nitrat dan argentum nitrat. Kedua-dua garam nitrat ini larut, sebab itu ia digunakan sebagai bahan tindak balas untuk menghasilkan mendakan PbCl₂ dan AgCl. Untuk mengulang kaji cara membina formula garam, rujuk nota formula kalsium fosfat.

Huruf A juga penting dalam analisis kualitatif. Untuk mengesahkan kehadiran ion klorida, tambahkan asid nitrik cair dan kemudian larutan argentum nitrat ke dalam larutan yang diuji. Mendakan putih AgCl yang terbentuk menunjukkan ion Cl⁻ hadir.

Contoh soalan dan jawapan

Soalan: Seorang murid menambah larutan natrium klorida berlebihan ke dalam larutan plumbum(II) nitrat. Mendakan putih X terbentuk. Mendakan X dituras, dibilas dengan air suling, kemudian dimasukkan ke dalam air suling dan dipanaskan. Mendakan itu larut. Apabila larutan disejukkan, hablur putih terbentuk semula.

• (a) Namakan mendakan X dan tulis formulanya. [2 markah]
• (b) Tulis persamaan ion bagi pembentukan mendakan X. [2 markah]
• (c) Terangkan kenapa X larut apabila dipanaskan tetapi terbentuk semula apabila disejukkan. [2 markah]
• (d) Eksperimen diulang menggunakan larutan argentum nitrat sebagai ganti plumbum(II) nitrat. Ramalkan pemerhatian apabila mendakan yang terbentuk dipanaskan dalam air suling. [1 markah]

Jawapan:

• (a) Plumbum(II) klorida, PbCl₂.
• (b) Pb²⁺(ak) + 2Cl⁻(ak) → PbCl₂(p).
• (c) Keterlarutan PbCl₂ dalam air bertambah apabila suhu meningkat, jadi ia larut dalam air panas. Apabila larutan disejukkan, keterlarutannya berkurang dan PbCl₂ menghablur semula.
• (d) Mendakan putih tidak larut, kerana mendakan itu ialah AgCl yang tidak larut walaupun dalam air panas.

Kesilapan biasa

• Menulis HgCl atau HgCl₂ untuk huruf H. Jawapan bertulis perlu menggunakan Hg₂Cl₂. HgCl₂ ialah merkuri(II) klorida, garam yang larut.
• Menganggap semua garam plumbum atau argentum tidak larut. Pb(NO₃)₂ dan AgNO₃ larut. PAH hanya berlaku untuk garam klorida.
• Terlupa ciri air panas. Jika soalan menyebut mendakan putih yang larut apabila dipanaskan dan muncul semula apabila disejukkan, jawapannya PbCl₂, bukan AgCl.
• Mencampur aduk dengan peraturan garam sulfat. CaCl₂ larut, tetapi CaSO₄ tidak larut. Pengecualian bagi garam sulfat berbeza, jadi baca nota garam sulfat yang tidak larut.

Latihan cepat

1. Antara ZnCl₂, AgCl, CaCl₂ dan NaCl, yang manakah tidak larut dalam air? Jawapan: AgCl.
2. Adakah mendakan terbentuk apabila larutan kalsium nitrat dicampur dengan larutan natrium klorida? Jawapan: Tidak. Gabungan ion yang mungkin ialah CaCl₂ dan NaNO₃, dan kedua-duanya larut, jadi semua ion kekal dalam larutan.
3. Tulis persamaan ion bagi pembentukan argentum klorida. Jawapan: Ag⁺(ak) + Cl⁻(ak) → AgCl(p).

Jika anda mahu berlatih soalan seperti ini bersama guru, kelas Kimia Tingkatan 4 Sains Tulen Aster Edu dalam jadual 2027 berlangsung secara LIVE pada malam Khamis, 8.00 hingga 9.00 malam. Lihat jadual kelas Tingkatan 4 Sains Tulen.

Soalan lazim

Apakah maksud PAH dalam garam klorida?

PAH ialah singkatan bagi tiga garam klorida yang tidak larut dalam air, berdasarkan simbol unsur logamnya: P untuk plumbum(II) klorida (PbCl₂), A untuk argentum klorida (AgCl) dan H untuk merkuri(I) klorida (Hg₂Cl₂).

Kenapa formula merkuri(I) klorida ialah Hg₂Cl₂, bukan HgCl?

Ion merkuri(I) wujud sebagai Hg₂²⁺, iaitu dua atom merkuri yang terikat bersama dengan jumlah cas +2. Dua ion Cl⁻ diperlukan untuk meneutralkannya, jadi formulanya Hg₂Cl₂. HgCl hanyalah nisbah paling ringkas bagi sebatian itu.

Adakah plumbum(II) klorida larut dalam air?

Untuk SPM, PbCl₂ dikelaskan sebagai garam tak terlarutkan kerana keterlarutannya rendah pada suhu bilik. Namun, ia larut dalam air panas dan menghablur semula apabila larutan disejukkan, satu ciri yang tidak ada pada AgCl dan Hg₂Cl₂.